De Amsterdamse plaskrul heeft het moeilijk. Van de ooit 175 zijn er nog 37 over, waarvan twee in West. Kunstenaar Leendert Vooijce maakte ze allemaal schoon. Museum Het Schip toont de opmerkelijke video-installatie die Vooijce maakte: chop wood, carry water.
De titel verwijst naar een gedachte uit de Chinese filosofie: vóór verlichting, hak hout en draag water; na verlichting, hak hout en draag water. In die gedachte schuilt volgens Vooijce het besef dat alledaagse handelingen een wezenlijk onderdeel zijn van het menselijk bestaan. De herhaling van die handelingen vormt de ‘choreografie’ van het leven.
Om dit idee verder te onderzoeken besloot Vooijce (1994) 37 dagen lang elke dag één plaskrul schoon te maken. Gehuld in een blauwe overall, op plateauzolen en met een emmer sop, een spons en zijn blote handen. Bij het werk liet hij zich filmen. “Een ode aan het lichaam dat zich buigt, water en een spons pakt, en zo buiten beeld belandt”, verklaart hij zijn project.
Het resultaat is een videokunstwerk van acht uur, een volledige werkdag. Vooijce besteedt niet alleen aandacht aan de alledaagse handelingen, maar ook aan de ‘maatschappelijke lading’ van de plaskrul. “Een man die heeft hier zo’n plek. Die plast. Laat een spoor van vernieling na en verwacht dat iemand anders het gewoon gaat opruimen”, zegt de kunstenaar in een video op Instagram.
De urinoirs verschenen vanaf 1880 in het straatbeeld, zodat in de buitenlucht werkende mannen niet meer tegen gevels, bomen of in de gracht hoefden te pissen. In de jaren 70 ketenden Dolle Mina’s zich aan krullen vast om voor vrouwen heet ‘plasrecht’ op te eisen. De laatste jaren vervangt de gemeente steeds vaker krullen door toiletten die ook voor vrouwen toegankelijk zijn.
In Amsterdam-West zijn er inmiddels nog maar twee te vinden, waarvan een op de binnenplaats van Museum Het Schip. De plaskrul is een karakteristiek voorbeeld van de Amsterdamse School, die met aandacht voor vormgeving schoonheid wilde verankeren in het alledaagse leven en de openbare ruimte. De enige vrij toegankelijke plaskrul in West staat aan de Derde Kostverlorenkade.
De installatie van Vooijce is nog tot en met 12 juli te zien in Museum Het Schip (Oostzaanstraat 45). De toegang is gratis. In 2024 legde fotograaf Renzo Gerritsen de overlevende plaskrullen vast in zijn boek Gezeik in Amsterdam. Ode aan de plaskrul.
